हनुमत कुमार यादव
रौतहट ।। गर्मी र वर्षायामको सुरुवातीसँगै बस्ती-बस्तीमा लामखुट्टेको आतंक बढेको छ । साँझ पर्न नपाउँदै घरभित्र र बाहिर लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न सर्वसाधारणलाई हम्मेहम्मे पर्न थालेको छ । तर, नागरिकको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको यो समस्या समाधानका लागि स्थानीय निकाय र सम्बन्धित सहरका प्रशासनहरू भने कुम्भकर्ण निद्रामा देखिएका छन् ।
पछिल्ला केही वर्षयता डेंगु, मलेरिया र कालाजार जस्ता रोगहरूले भयावह रूप लिइरहेका छन् । तैपनि, यस वर्ष स्थानीय सरकारले लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि ठोस कदम अघि सारेका छैनन् । ढल निकासको उचित व्यवस्थापन नहुनु, खाल्डाखुल्डीमा पानी जम्नु र झाडीहरूको सरसफाइमा ध्यान नदिँदा लामखुट्टेको वृद्धि तीव्र भएको छ । “दिउँसो पनि घरमा ढुक्कले बस्न सकिने अवस्था छैन। बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरू बिरामी पर्ने डर छ, तर नगरपालिकाले अहिलेसम्म न स्प्रे गरेको छ, न त औषधि नै छर्केको छ,” स्थानीय एक बासिन्दाले आक्रोश पोखेका छन् ।
विगतका वर्षहरूमा लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि टोल-टोलमा ‘फगिङ’ (धुवाँ छर्कने कार्य) गरिन्थ्यो । यद्यपि, विज्ञहरूका अनुसार फगिङभन्दा प्रभावकारी मानिने ‘लार्भा खोज र नष्ट गर’ अभियान यस पटक कतै पनि सशक्त रूपमा देखिएको छैन । सरकारी अस्पतालहरूमा ज्वरोका बिरामीहरूको चाप बढ्न थालेको छ, जसमध्ये अधिकांश लामखुट्टेजन्य रोगको लक्षणसँग मिल्दाजुल्दा छन् ।
लामखुट्टेको बढनुको मुख्य कारण अव्यवस्थित ढल: खुला नाला र जाम भएका ढलहरू लामखुट्टेका मुख्य प्रजनन् थलो बनेका छन् ।
स्थानीय निकायहरूले स्वास्थ्य शीर्षकमा बजेट विनियोजन गरे पनि त्यसको कार्यान्वयनमा ढिलासुस्ती गरिरहेका छन् ।समन्वय अभावले गर्दा नियन्त्रणका प्रयासहरू प्रभावकारी हुन सकेका छैनन् ।
जनस्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नु नै अहिलेको प्रमुख उपाय हो । तर, व्यक्तिगत प्रयासले मात्र यो आतंक नियन्त्रण हुन सक्दैन । सरकारले तत्कालै सरसफाइ अभियान र विषादी छर्कने कार्यलाई तीव्रता नदिए यसले ठुलो मानवीय संकट निम्त्याउन सक्ने चेतावनी उनीहरूले दिएका छन् ।
नागरिकले तिरेको करबाट चल्ने स्थानीय सरकारहरू केवल चुनावका बेला मात्र सक्रिय हुने होइन, यस्ता दैनिक समस्या र स्वास्थ्य जोखिमका बेला अभिभावकीय भूमिकामा देखिनु जरुरी छ । लामखुट्टेको भुनभुनसँगै फैलिने रोगको आवाज सुन्न अब सम्बन्धित निकायले ढिला गर्नु हुँदैन ।विज्ञको सुझाव रहेको छ ।
