सुवाश मंडल
रौतहट ।। रौतहटको चपुरमा नेपाल सरकार, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय, जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (DHM) को नेतृत्वमा एक महत्त्वपूर्ण परामर्श तथा समन्वय कार्यशाला सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ ।

वागमती नदी सुधार आयोजना अन्तर्गत आयोजित यस कार्यक्रमले मुख्यत: रौतहट र सर्लाही जिल्लाका बाढी प्रभावित क्षेत्रका समुदायहरूलाई लक्षित गर्दै समुदायमा आधारित पूर्वसूचना प्रणाली (CbEWS) को सुदृढीकरण र सरोकारवालाहरू बीचको समन्वयमा जोड दिएको छ । यस कार्यशालाका मुख्य पक्ष र उपलब्धिहरू जस्तै पूर्वसूचना प्रणाली (CbEWS)को सुदृढीकरण बाढी आउनुपूर्व नै सूचना प्राप्त गर्दा जनधनको क्षति निकै कम गर्न सकिन्छ ।

यस परियोजनाले विशेष गरी निम्न प्राविधिक र सामाजिक पक्षहरूमा काम गरिरहेको छ ।
* नदीको बहाव मापन: वागमती नदीको माथिल्लो तटीय क्षेत्रमा वर्षा र पानीको सतह नाप्ने आधुनिक उपकरणहरूको व्यवस्था।
* सूचनाको पहुँच: ‘रियल-टाइम’ डाटालाई स्थानीय तहका विपद् व्यवस्थापन समिति र समुदायका अगुवाहरूसम्म छिटो पुर्‍याउने संयन्त्र।
* स्थानीय प्रतिक्रिया: सूचना प्राप्त हुनासाथ समुदायले कसरी सुरक्षित स्थानमा सर्ने र आफ्ना पशुचौपाया तथा महत्त्वपूर्ण कागजात जोगाउने भन्ने तालिम ।

सरोकारवालाहरूबीचको समन्वय र परामर्श
यस कार्यशालामा रौतहट र सर्लाहीका स्थानीय जनप्रतिनिधि, सुरक्षा निकाय, नागरिक समाज र प्राविधिक विज्ञहरूको उपस्थिति थियो। छलफलका मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार थिए:
* अन्तर-जिल्ला समन्वय: वागमती नदीले दुवै जिल्लालाई असर गर्ने हुनाले सूचना आदानप्रदानमा दुई जिल्लाबीचको सहकार्यलाई अनिवार्य बनाउने।
* तटबन्ध र भौतिक संरचना: बाढीको जोखिम न्यूनीकरणका लागि निर्माण भइरहेका तटबन्धहरूको अवस्था र तिनको प्रभावकारिताको समीक्षा।
* स्थानीय अपनत्व: आयोजनाका क्रियाकलापहरूमा स्थानीय सरकारको भूमिका बढाउने र दिगोपन सुनिश्चित गर्ने।

रौतहट र सर्लाहीको संवेदनशीलता
वागमती नदीमा आउने बाढीले हरेक वर्ष यी दुई जिल्लाका तल्लो तटीय क्षेत्रमा ठूलो वितण्डा मच्चाउने गरेको छ।
* भौगोलिक चुनौती: समथर भूभाग भएकाले पानीको निकास ढिलो हुनु र नदीले धार परिवर्तन गरिरहनु यहाँको मुख्य चुनौती हो।
* समुदायको सहभागिता: यस परियोजनाले जोखिममा रहेका सीमान्तकृत र विपन्न समुदायलाई पूर्वसूचनाको दायरामा ल्याई उनीहरूको उत्थानशीलता (Resilience) बढाउने लक्ष्य राखेको छ । जस्तै आधुनिक जल-मौसम स्टेशनहरूको प्रभावकारी सञ्चार सूचना,स्थानीय ‘टास्क फोर्स’ लाई उद्धार र सूचना सञ्चारमा दक्ष बनाउने,संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारबीच विपद् व्यवस्थापनमा एकरूपता।

सम्पन्न यो कार्यशाला केवल एक औपचारिक कार्यक्रम मात्र नभई, वागमती नदीको तटमा रहेका हजारौं परिवारको जीवन रक्षाका लागि चालिएको एक ठोस कदम हो। सरकारी निकाय र स्थानीय समुदायबीचको यो ‘ब्रिज’ ले भविष्यमा हुने प्राकृतिक प्रकोपको क्षति न्यूनीकरणमा कोशेढुङ्गा साबित हुने अपेक्षा गरिएको छ ।